Féile Brian Friel

0
Have your say

Thosaigh Féile Brian Friel i nDoire an tseachtain seo caite. ‘Tús maith leath na hoibre.’

Thosaigh Féile Brian Friel i nDoire an tseachtain seo caite. ‘Tús maith leath na hoibre.’

Thug Fintan O’Toole, criticeoir drámaíochta agus iriseoir conspóideach, léacht ar Friel sa Ghildhalla Dé Céadaoin.

Tá aithne na tíre ag Brian Friel. Rinneadh scannán dá dhráma ‘Philadelphia here I come’ inar ghlac Donal McCann an phríomhpháirt. Ghlac Meryl Streep an phríomhpháirt in ‘Dancing at Lughnasa.’ Tá dhá shaothar litríochta de chuid Friel a mbeidh suim ag Gaeilgeoirí iontu go háirithe. Chuir sé an t-eagrán Béarla de ‘An fear deireanach den tsloinneadh’ in eagar. Cur síos ar an saol i nGaeltacht Inis Eoghain thart fá chéad go leith bliain ó shin atá ann. Cuireadh an leabhar le chéile ó nótaí a scríobh síos Packey Kavanagh, máistir scoile i gCluain Maine, nuair a rinne sé comhrá lena sheanchara, Charles Mc Glinchey, a bhí ar na cainteoirí dúchais deireanacha sa cheantar. Beathaisnéis chlasaiceach atá ann, atá inchurtha le ‘Peig’ agus na beathaisnéisí eile ó na Blascaodaí.

Is é an saothar eile ná ‘Translations’, dráma a bhaineann le meath na Gaeilge sa naoú haois déag, nuair a bhí an tSuirbhéireacht Ordanáis ar siúl. Chomh maith le léarscáil fhisiciúil d’Éirinn a dhéanamh, scríobh baill den fhoireann síos logainmneacha, uaireanta i nGaeilge cheart, uaireanta i ndrochGhaeilge agus uaireanta eile d’aistrigh siad na logainmneacha go Béarla. Mura raibh an suirbhé ann, bheadh a lán ainmneacha áite caillte.

Tá níos mó ná athrú teanga i gceist sa dráma. Tá dhá shibhialtacht i gcoimhlint. Tá dhá mheon i gceist. Léirítear athruithe eile a bhí ar siúl ag an am - an t-aistriú ó na scoileanna chois claí go dtí na Scoileanna Náisiúnta ina measc. Is scathán d’Éirinn sa dara leath den 20ú haois an dráma fosta: bhí Éire ag athrú ó thír churaíochta go tír thionsclaíochta faoi Sheán Lemass, le himpleachtaí sóisialta móra.

Tá lúcháir orm go ndéantar ómós do scríbhneoir beo: is minic nach nglactar le faidh ina thír dhúchais féin- sa tír bheag seo s’againne ach go háirithe.