Gallipoli

Cúpla lá ó shin thug mé cuairt ar thaispeántas iontach in Ardeaglais Cholmcille faoi fheachtas Gallipoli,1915.

Cúpla lá ó shin thug mé cuairt ar thaispeántas iontach in Ardeaglais Cholmcille faoi fheachtas Gallipoli,1915.

Taispeántas beag simplí atá ann, ach tá sé thar a bheith éifeachtach. Insítear scéal an fheachtais ar mheirgí san iarsmalann bheag, Agus mé ag amharc ar na grianghraif, ar na cuimhneacháin, ar na caipéisí agus ar na póstaeir earcaíochta, mhothaigh mé brón agus fearg ag an am céanna. Fuair níos mó ná 50,000 saighdiúir bás ar an dá thaobh sa choimhlint idir Thurcaigh agus Chomhghuaillithe. Bhí níos mó ná 100, 000 gortaithe. Bhí na mílte tinn mar gheall ar ghalair, leithéidí tíofóideach, dinnireacht agus maláire. Fuair 3,000 Éireannach bás as na 15,000 a bhí páirteach sa chath. I measc na bhfear as Doire bhí Robert Henry Wilson. Bhí sé 16 bliain d’aois. D’fhulaing sé bás mall in oispidéal san Éigipt. Is féidir cóip de litir a scríobh banaltra chuig a mháthair le feiceáil sa taispeántas. Sluaíocht thubaisteach a bhí ann. Shíl na ceannairí Sasanacha go mbeadh siad ábalta na Turcaigh a chloí gan stró. Bhí a n-oirbheartaíocht mícheart ar fad. Rinneadh targaidí éasca de na comhghuaillithe nuair a tháinig siad i dtír. Mhair an feachtas 11 mí agus faoi dheireadh ruaig na Turcaigh iad. Chuaigh cuid mhór acu go dtí an Somme ina dhiaidh sin, suíomh de thubaiste fhuilteach eile. Fuair níos mó ná 17 milliún bás sa Chéad Chogadh Domhanda: 10 milliún saighdiúir, 7 milliún sibhialtach); gortaíodh 20 milliún eile. Agus mé ag dul thart, smaoinigh mé ar ‘Machairí glasa na Fraince’:

‘An brón, an fhulaingt, an ghlóir is an phian,

An marú, an bás - é uilig díomhaoin,

Mar gur tharla sé aris, a Liam, a chroí -

Arís is arís eile – bhí d’íobairt gan bhrí.’